باکتری ها
باكتري ها گروهي از موجودات تك سلولي و ذره بيني هستند كه پوشش نسبتا"ضخيمي آنها را احاطه كرده است اين موجودات ساختار ساده اي دارند و به گروه پروكاريوتها تعلق دارند. باكتريها متنوع ترين و مهم ترين ميكروارگانيسم ها هستند تعداد كمي از آنها درانسان و حيوانات و گياهان بيماريزا هستند به طور كلي بدون فعاليت آنها حيات بر روي زمين مختل مي گردد.
اجزاي ساختماني باكتريها
فلاژل ها(Flagella):فيلامان هاي پروتئيني به طول و قطر يكنواخت مي باشند و موجب تحرك شبيه شناي سريع و مستقل اغلب باكتري هاي پاتوژنيك مي گردند پايه فلاژل در غشاي پلاسمايي قرار گرفته است.
فيمبريا ها : پيلي هم ناميده مي شوند.فيبريل هاي شبيه مو هستند به اندازه 0.004 تا 0.008 ميكرون هستند.اين ارگانل ها با ميكروسكوپ الكتروني در سطح باكتري هاي مختلف قابل رؤيت هستند آنها مستقيم تر ونازكتر و كوتاهتر از فلاژل ها هستند.
هسته باكتري :هسته سلول را مي توان بعد از رنگ آميزي اختصاصي با ميكروسكوپ نوري مشاهده كرد در مقايسه با سلول هاي عالي مواد ژنتيكي باكتري ها از ساير سلولهاي پست پراكنده ساده –بدون پوشش و كروموزوم حلقوي است . غشاي هسته وجود ندارد و كروموزوم به مزوزوم فرو رفته در غشاي سيتوپلاسمي چسبيده است.
سيتوپلاسم : بيش از 50% پروتئين سلول در سيتوپلاسم قرار دارد و آنزيم هاي متابوليسمي راه هاي گليكوليز وبسياري از آنزيم هاي چرخه كربس انواع كاتالازها –دهيدروژنازها و مواد حدواسط چرخه هاي متابوليكي در سيتوپلاسم وجود دارد.
كپسول و لعاب(capsules) : قدرت بيماريزايي پاتوژن ها اغلب با توليد كپسول همراه است باكتري هاي كپسول دار در محيط جامد كلني هاي مخاطي (muciod ) يا صاف (smooth) مي سازند در مقابل باكتري هاي فاقد كپسول كلني هاي خشن (rough ) دارند.اگر باكتري قدرت كپسول سازي خود را از دست بدهد قدرت ويرولانس (بيماريزايي) خود را از دست داده و در مقابل دستگاه ايمني ميزبان تاب مقاومت نخواهد داشت.
ديواره سلولي(cell wall) :بي نهايت پيچيده است و لايه سفت و سختي را در اطراف باكتريها ايجاد مي كند كه سلول را از گسيختگي و متلاشي شدن در مقابل فشار اسمزي خارج سلول محافظت مي كند. وجود ديواره براي رشد و تقسيم باكتريها لازم است.ديواره محل تجمع عوامل آنتي ژن مي باشد كه باكتريها را توسط اين آنتي ژن ها از هم تمييز مي دهند باكتريها را با روش رنگ آميزي گرم (Gram stain) به دو دسته تقسيم مي كنند : گرم مثبت – گرم منفي
گرچه هر دو گروه داراي ديواره مي باشند ولي فرق بين اين دو گروه مربوط به خواصي است كه در ساختمان ديواره سلولي باكتريهاي گرم مثبت يك لايي ضخيم است از پپتيدوگليكان (Popttidoglycan) ولي در باكتريهاي گرم منفي ضخامت آن به حداقل مي رسد.
غشاي سيتوپلاسمي(plasma membrans ): غشاي داخلي نيز ناميده مي شود از فسفوليپيد و پروتئين ساخته شده . از غشاي سيتوپلاسمي در يوكاريوتها به علت نداشتن استرول متمايز مي شود.داراي سيتوپلاسم انتقال دهنده براي مواد محلول است و انتقال توليدات سلولي را در مقابل با محيط خارج سلولي تنظيم مي كند.
نيام تن(مزوزوم )ها:از فرورفتگي غشاي سيتوپلاسمي به درون سيتوپلاسم حاصل مي شوند و اغلب در محل تقسيم ديواره وجود دارند و در عمل تقسيم DNA و تقسيم ياخته اي و تبديل باكتري به هاگ دخالت مي كنند.
طبقه بندي باكتريها:
باكتريهاي پست : تك ياخته اي بوده و اگر كروي يا بيضوي باشند كوكوس و اگر ميله اي شكل يا دراز باشند باسيل و اگر فنري و قابل انعطاف باشند اسپيروكت و اگر مارپيچي شكل و غير قابل انعطاف باشند اسپريل و چنانچه خميده باشند ويبريون ناميده مي شوند.
باكتريهاي عالي يا رشته اي : اين باكترها رشته مانند و اغلب اوقات شاخه هاي حقيقي ايجاد كرده و ميسليوم تشكيل مي دهند و چون تشكيلات منشعب ايجاد مي كنند اكتينوميست ناميده مي شوند.
اشكال باكتريها :
6 گروه اند : گرد – دراز – خميده - مارپيچي – فنري – منشعب
طرز قرارگيري باكتريهاي كروي كنار هم
طرز قرار گيري تاژك ها (فلاژل ها)در باكتريها
گروه هاي عمده باكتريها
اسپيروكت ها :3 جنس از اين گروه بيماريزا هستند:
تروپونما:شامل گونه تروپونماپاليزم است كه اين باكتري عامل مولد بيماري سيفليس مي باشد
بورليا: اين باكتري عامل مولد بيماري تب راجعه است.
لپتوسپيرا:از راه شكاف ها و زخم هاي پوست وارد شده و شايع ترين شكل بيماري عفونت كليه است.
كوكوس ها و باسيل هاي گرم منفي هوازي: جالب ترين باكتريها در اين گروه انواع متعلق به جنس سودوموناس است يكي از انواع سودوموناس آئروجينوزا مي باشد.مقامت اين گروه به آنتي بيوتيك ها از نظر پزشكي حائز اهميت است.
باكتريهاي گرم منفي هوازي: از نظر پزشكي در اين گروه دو جنس مهم به نام هاي زير وجود دارد:
نايسريا : انگل غشاهاي مخاطي در انسان بوده و در درجه حرارت نزديك به درجه حرارت بدن انسان زندگي مي كند.
موراگزلا: باكتري اين جنس در التهاب بافت ملتحمه چشم دخالت دارد.
كوكوس هاي گرم منفي بي هوازي
باسيل هاي گرم منفي بي هوازي اختياري
كوكوس هاي گرم مثبت: از نظر پزشكي شامل دو جنس زير هستند:
استافيلوكوكوس:عده اي از آنها مواد سمي توليد مي كنند كه گويچه هاي قرمز و سفيد را نابود مي كندچندين نوع عفونت استافيلوكوكي به وسيله استافيلوكوكوس اورئوس ايجاد مي شود.
استرپتوكوكوس:در تب زايمان – تب مخملك - گلودرد – تب روماتيسمي و پوسيدگي دندان دخالت دارند.
باسيل هاي گرم مثبت بدون اسپور: مهم ترين اين گروه جنس لاكتوباسيلوس است كه در روده و حفره دهاني زندگي مي كند.
باسيل ها و كوكوس هاي اسپوردار:دو جنس مهم اسپوردار باسيلوس و كلستريديوم مي باشند .
باسيلوس آنتراسين:عامل بيماري سياه زخم
كلستريديوم:باكتريهاي متعلق به آن بي هوازي و اجباري هستند و عامل كزاز و بوتوليسم مي باشند.
آنتروباكترياسه: اين خانواده شامل گروهي از باكتريهاي ساكن روده انسان و ساير جانوران است. جنس باكتريهاي روده عبارتند از :
شيگلا:گونه هاي شيگلا عامل اسهال خوني است .
كلبسيلا :عامل عفونت مجاري تنفسي و ذات الريه
آنتروباكتر :در عفونت هاي مجاري ادراري نقش دارد .
اشيرشياكلي : از ساكنين اصلي روده است .
سالمونلا يكي از باكتريهاي بيماريزايي است كه يكي از گونه هاي آن مولد بيماري تب تيفوئيد مي باشد .
سرشيا عامل عفونت ادراري و تنفسي است .
ويبريوناس : جنس هاي مهم اين خانواده شامل ويبريو و آئروموناس مي باشد . باكتر يهاي متعلق به آئروموناس عامل بيماري هاي ذات الريه و اختلالات روده هستند .گونه بيماريزا ويبريوكلرا است كه عامل بيماري وبا مي باشد .
هموفيلوس : يكي از گونه هاي آن به نام هموفيلوس آنفلوآنزا است كه عامل مننژيت در كودكان و نوجوانان است .
اكتينوميست ها : از جنس هاي مهم اين گروه مي توان موارد زير را نام برد :
كورينه باكتريوم : معروف ترين و شناخته شده ترين اين گونه كورينه باكتريوم ديفتريا مي باشد كه عامل بيماري ديفتري است.
مايكوباكتريوم : دو گونه مهم آن عبارتند از مايكوباكتريم توبركلوزيسه عامل بيماري سل و مايكوباكتريوم لپرا عامل جذام مي باشند .
نوكارديا :گونه هاي متعلق به آن در عفونت هاي ريوي و عفونت هاي مخرب دست و پا دخالت دارند .
اكتينوميسس .
استروپتومايسس .
ريكتيساها :اين گروه شامل ريكتسيا و كلاميديا مي باشد .اين دسته از باكتريها همانند ويروسها فقط درون سلول ميزبان قادر به توليد مثل هستند.
ريكتسيا : عامل تيفوس است كه بوسيله شپش منتقل مي شود .
كلاميديا : گونه هايي از آن موجب كوري در انسان مي شوند .
مايكوپلاسما : باكتريهاي فاقد ديواره سلولي هستند مهم ترين گونه بيماريزا در انسان مايكوپلاسما نومونيا است كه عامل ذات الريه ابتدايي آتيپيك مي باشد اين بيماري در بخش فوقاني دستگاه تنفس و ندرتا" مانند ساير ذات الريه ها عارض مي شود .
اينم آلبوم عكس باكتريها
اشیرشیاکلی 
مایکوباکتریوم توبرکلوزیسه 
یه جنس دیگه از مایکوباکتریوم 
کلسترویدیوم بوتولینم 
۲عکس از سانمونلا 
استافیلوکوکوس اورئوس 
ویبریوکلرا 
لاکتوباسیلوس 
هلیکوباکتر 
و چندتا عکس از باکتریهای دیگه...
توليد مثل باكتريها
باكتريها به روش هاي تقسيم مستقيم –آميختگي – قطعه قطعه شدن وهمچنين جوانه زدن تكثير مي يابند . برخي باكتري ها توانايي ايجاد هاگ دروني را دارند هاگ سبب مقاومت باكتري در برابر عوامل نامساعد محيط مي شود هر باكتري فقط يك هاگ مي سازد و از هر هاگ يك باكتري بوجود مي آيد .
فوايد باكتريها
اگرچه بعضي از باكتريها عامل فساد مواد غذايي و بيماري هستند اما بسياري از باكتريها مفيدند.باكتري ها در تهيه و پردازش فراورده هاي غذايي و شيميايي و همچنين در شناسايي و استخراج معادن و پاك سازي محيط زيست كاربرد دارند . مواد خوراكي مثل ماست و پنير و سركه حاصل فعاليت باكتريهاي تخميركننده است .استون و بوتانول مواد شيميايي هستند كه انواعي از باكتريهاي گونه كلستريديوم انها را مي سازند .باكتري هاي شيميواتوتروف براي تخليص عناصر معدني مانند مس و اورانيوم كاربرد دارند همچنين باكتريها در پاك سازي آبها و خاكهاي آلوده به آلاينده هاي نفتي و شيميايي كاربرد وسيعي دارند . باكتريهاي داخل روده براي ما خيلي از ويتامين ها را مي سازند كه بدن قادر به ساختن آنها نيست. هرچند كه برخي از باكتريها هم براي ما مضر هستند.
نمایی از دانشکده ی پیراپزشکی ارومیه